Jun 13 2026

Jun 13 2026 | शनिवार, जेठ ३० गते २०८३

आफ्नै भूमि, अर्काको बाटो : पूर्वाधार पर्खिरहेको इलामको सिमाना डाँडा

इलामको सूर्योदय नगरपालिका–२ मा अवस्थित सिमाना डाँडा यतिबेला प्रकृतिको अनुपम उपहारका रूपमा ठिङ्ग उभिएको छ । जब आकाश खुल्छ र आँखै अगाडि कञ्चनजङ्घा र कुम्भकर्ण हिमालका चाँदीजस्तै टल्किने चुचुराहरू देखिन्छन, त्यहाँ पुग्ने जोकोहीको मन फुरुङ्ग हुन्छ ।

चिसो सिरेटो र चारैतिर फैलिएको हरियालीले दिने शान्ति शब्दमा वर्णन गर्न सकिँदैन । तर, विडम्बना के छ भने, यो प्राकृतिक सौन्दर्य नियाल्न आफ्नै देशको भूमि टेक्ने नेपालीहरूले मनभने अमिलो पार्नुपर्ने अवस्था छ । झापा दमकका राम कार्की हुन् वा काठमाडौंबाट इलाम घुम्न आएका रोहित श्रेष्ठ, सिमाना डाँडा पुग्ने हरेक नेपालीको एउटै गुनासो छ,‘आफ्नै आँगनमा पुग्न छिमेकीको बाटो प्रयोग गर्नुपर्ने बाध्यता कहिलेसम्म ?’

photo-3_9d9e9ab5.jpg

सिमाना डाँडाको भौगोलिक अवस्थिति जति रणनीतिक र सुन्दर छ, यसको पहुँच उति नै विरक्तलाग्दो छ । नेपाली भू–भागमा अवस्थित यो पर्यटकीय विन्दुसम्म पुग्न नेपालतर्फबाट न त व्यवस्थित सडक छ, न हिँड्ने पदमार्ग नै ।

पर्यटकहरू बाध्य भएर भारतीय सडकको प्रयोग गर्दै दार्जिलिङतर्फको बाटो भएर यहाँ आइपुग्छन् । सूर्योदय नगरपालिकालाई ‘पर्यटकीय नगरी’ घोषणा गरिए पनि सीमा क्षेत्रको यो महत्त्वपूर्ण गन्तव्य अझैं सम्मपनि सरकारको नजरबाट ओझेलमा परेको भान हुन्छ । दैनिक सयौँ नेपाली र हजारौँको सङ्ख्यामा भारतीय पर्यटकहरू पुग्ने यो स्थलमा सामान्य पर्यटकीय पूर्वाधारको समेत अभाव देखिनुले राज्यको उदासिनतालाई छर्लङ्ग पार्छ ।

आजभन्दा झण्डै एक दशक अघिसम्म सिमाना डाँडा एउटा गुमनाम विश्रामस्थल मात्र थियो । छिमेकी देश भारतको दार्जिलिङ घुम्न आउने पर्यटकलाई लक्षित गरी सवारी चालक र गाइडहरूले ‘रिफ्रेस’ हुनका लागि यहाँ ५ मिनेट गाडी रोक्ने गर्दर्थे । तर, त्यहीँ ५ मिनेटको बसाइमा पर्यटकहरूले यहाँको जादुमयी दृश्यको महसुस गरे । बिस्तारै यो ठाउँ सामाजिक सञ्जाल र पर्यटकका मुखबाट फैलिँदै जाँदा आज एउटा स्थापित गन्तव्य बनिसकेको छ ।

दार्जिलिङ भ्रमणमा निस्कने जोकोहीका लागि सिमाना डाँडा अब नछुटाउने सूचीमा पर्छ । यहाँबाट ऐतिहासिक मानेभञ्ज्याङ बजार र नेपाल–भारत दुवैतर्फका मनमोहक दृश्यहरू स्पष्ट देखिन्छन्, जसले पर्यटकलाई मन्त्रमुग्ध बनाउँछ । विकासको गतिलाई हेर्ने हो भने सीमापारि र वारिको अवस्था आकाश–पातालको फरक छ । भारत सरकारले आफ्नो सिमानासम्म चिल्लो पिच सडक पुर्याएर पर्यटकका लागि सहज पहुँच सुनिश्चित गरिसकेको छ ।

तर, नेपालतर्फ भने पदचापहरू बाक्लिए पनि पूर्वाधारको रित्तोपनले पर्यटकलाई गिज्याइरहेको छ । पर्यटन प्रवद्र्धनका चर्का नारा लाग्ने हाम्रा मन्त्रालय र निकायहरूका लागि सिमाना डाँडाको यो दुरावस्था एउटा गम्भीर प्रश्न बनेको छ । यहाँ न पर्यटकका लागि व्यवस्थित विश्रामस्थल छ, न त दृश्यावलोकनका लागि सुरक्षित संरचना नै । सरकारी उदासीनताका कारण यो स्थलले जति आर्थिक लाभ दिन सक्थ्यो, त्यो अवसर भारततिरै मोडिएको देखिन्छ ।

photo-4_716713e3.jpg

सिमाना डाँडाले यतिबेला आफ्नै देशको अभिभावकत्व खोजिरहेको छ । पर्यटनको यति ठूलो सम्भावना बोकेको ठाउँलाई केवल उपेक्षा गरेर राख्नु राष्ट्रिय सम्पदाकै अपमान हो । जबसम्म नेपाल सरकारले आफ्नै भू–भागबाट व्यवस्थित सडक र पदमार्ग निर्माण गर्दैन, तबसम्म नेपाली पर्यटकहरूले छिमेकीकै बाटोको सहारा लिएर आफ्नै ‘सिमाना’ नियाल्नुपर्ने विडम्बना कायमै रहनेछ ।

यो सामरिक र पर्यटकीय महत्त्वको केन्द्रलाई आधुनिक पूर्वाधारले सजाउन सके इलामको मात्र होइन, समग्र देशकै पर्यटन क्षेत्रमा नयाँ इँटा थपिने निश्चित छ । अबको आवश्यकता भनेको नारामा मात्र होइन, व्यवहारमा सीमा क्षेत्रको पर्यटन पूर्वाधार सुधार गर्नु नै हो ।